Page 7 - Executive Functions ตั้งแต่ปฏิสนธิ-3 ปี

หนังสือ “คู่มือพัฒนาทักษะสมอง EF ตั้งแต่ปฏิสนธิถึง 3 ปี” เป็นผลของการจัดการความรู้โดย
ค�าน�า คณะนักวิชาการสหสาขา ทั้งจากภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติที่เชื่อมต่อความรู้เรื่องทักษะสมอง EF

บนฐานความรู้เดิมเรื่องพัฒนาการ 4 ด้าน
มีผู้กล่าวว่า ในรอบเพียงไม่กี่สิบปีมานี้ ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีท�าให้มนุษย์รู้จัก ความรู้ที่สกัดออกมาได้นั้น นอกจากการท�าให้เรื่องของ EF เข้าใจได้ง่ายขึ้นแล้ว คณะท�างานวิชาการ

การท�างานของสมองของเรา มากยิ่งกว่าที่เคยรู้มาในช่วงหลายพันปีของประวัติศาสตร์ ยังชี้หลายประเด็นส�าคัญ เช่น
............... • EF ดีได้ตั้งแต่อยู่ในครรภ์ ไม่ใช่มาเริ่มเมื่อออกมาดูโลกแล้ว
แล้วเราจะรู้เรื่องการท�างานของสมองไปท�าไมกัน • นมแม่ นอกจากมีคุณค่ามหาศาลต่อการพัฒนาทุกด้าน; ร่างกาย อารมณ์ จิตใจ สังคม
ก็เพราะสมองคือศูนย์บัญชาการชีวิต เราจะคิดอะไร ท�าอะไร จ�าอะไร เรียนรู้อะไร แก้ปัญหาอะไร สติปัญญา แล้ว ยังเสริมสร้าง “ฐานที่มั่นแห่งความผูกพันไว้ใจ” ให้แม่มีต่อลูกและ
จะเคลื่อนไหวไปทางไหน ฯลฯ ก็ต้องใช้สมองในการก�ากับสั่งการทั้งนั้น ถ้าไม่เข้าใจธรรมชาติกับการท�างาน ลูกมีต่อแม่ อันเป็นรากฐานที่ส�าคัญที่สุดของการพัฒนา EF
ของสมอง และดูแลมันไม่เหมาะสม คงจะใช้สมองให้เกิดประโยชน์เต็มที่ต่อชีวิตไม่ได้ • การส่งเสริม EF ในเด็กเล็ก 0-3 ปีนั้น สามารถท�าได้ในทุกกระบวนการที่พ่อแม่ผู้ปกครอง
และ “เรา” ในที่นี้ รวมความตั้งแต่พ่อแม่ ผู้ปกครอง ไปจนถึงบรรดาผู้คนที่ท�างานเกี่ยวข้องกับการ ใช้ชีวิตประจ�าวันอยู่กับเด็ก นับตั้งแต่ การดูแลการกิน การนอน การกอด การเล่น

พัฒนาเด็กทั้งหมด; ครู เจ้าหน้าที่สาธารณสุข หมอเด็ก พยาบาล นักจิตวิทยาเด็ก ฯลฯ การสื่อสารและเล่านิทานร้องเพลง การช่วยเหลือตนเอง และการให้เด็กร่วมกิจกรรม
งานบ้านตามความเหมาะสม
ทักษะสมอง Executive Functions (EF) เป็นความรู้ใหม่เรื่องสมองที่นักวิชาการทั้งโลก ในยุคที่โลกเปลี่ยนแปลงอย่างพลิกผัน มีปัจจัยทางลบหรือสิ่งเร้าต่างๆ มากมายที่กระทบกระแทก
ก�าลังสนใจศึกษาค้นคว้าจึงมีค�านิยามหลากหลาย แต่สรุปง่ายๆ ได้ว่า “EF คือ ความสามารถในการ การพัฒนาเด็กของไทย ให้เบี่ยงเบนออกไปจากร่องรอยที่ควรจะเป็น ในการน�าความรู้ EF ออกเผย
ก�ากับความคิด ก�ากับอารมณ์ และก�ากับพฤติกรรม เพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่ต้องการ” แพร่ คณะท�างานฯ จึงได้พัฒนาเครื่องมือ “7 วิธีพัฒนาลูกสมวัย สมองดี มี EF” ให้น�าเสนอวิธีการ
หลายคนจึงชี้ว่า EF คือทักษะสมองที่น�าไปสู่ความส�าเร็จของชีวิต พัฒนาเด็กอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อช่วยให้ผู้ที่ดูแลเด็ก 0-3 ปีไม่ว่าจะเป็นพ่อแม่ผู้ปกครองเจ้าหน้าที่
จากการค้นคว้าของนักวิทยาศาสตร์ เรายังรู้ต่อไปอีกว่า สาธารณสุขงานอนามัยแม่และเด็ก หรือครูศูนย์พัฒนาเด็กเล็กทุกแห่ง สามารถน�าความรู้ EF
• มนุษย์ทุกคนมีศักยภาพที่จะมี EF ที่ท�าให้เราแตกต่างจากสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ไปใช้เสริมกับความรู้เรื่องพัฒนาการเด็กที่มีเป็นฐานเดิมอยู่แล้วในสังคมไทยให้เกิดผลดีขึ้น
• สมองส่วนหน้าคือส่วนที่เกี่ยวข้องกับการคิด ใช้เหตุผล สมองส่วนกลางคือส่วนที่เกี่ยวข้องกับ ในตัวเด็กไทยทุกคน

อารมณ์และความจ�าระยะยาว สมองส่วนแกนเป็นส่วนที่ท�างานด้วยสัญชาตญาณ สมอง 3 ส่วนนี้ ที่ส�าคัญที่สุด เราหวังกันว่า พ่อแม่ผู้ปกครองของเด็กวัย 0-3 ปีทุกคน จะมีโอกาสได้เรียนรู้กระบวน
ท�างานต่อเชื่อมกัน ถ้าสมองส่วนอารมณ์ไม่ชอบใจ ก็ยากจะเปิดให้ส่วนคิดท�างานได้ วิธีการเลี้ยงลูกที่ส่งเสริม EF อย่างทั่วถึง เข้าใจง่าย และน�าไปใช้ได้ง่าย เพื่อสร้างพื้นฐานในการน�าพา
• ศักยภาพ 3 ด้านที่จะ “จดจ�า-Working Memory” “ยับยั้ง–Inhibitory Control” และ เด็กๆ ให้เติบโตเป็นคนที่สมบูรณ์ ให้เขาเป็นพลเมืองรุ่นใหม่ที่ “คิดเป็น ท�าเป็น เรียนรู้เป็น
“ยืดหยุ่น-Cognitive Flexibility” เป็นพื้นฐานที่ต้องเกิดขึ้นในช่วงปฐมวัย เพื่อที่จะพัฒนาคุณลักษณะ แก้ไขปัญหาเป็น อยู่กับคนอื่นเป็น และมีความสุขเป็น” ในที่สุด
อื่นๆ ที่มนุษย์พึงมีเมื่อเติบโตขึ้น เช่น การมีสมาธิจดจ่อ การคิดวางแผน การปรับตัว การวิเคราะห์ ขอขอบคุณคณะท�างานวิชาการทุกท่านที่ร่วมการจัดการความรู้อย่างแข็งขัน ไม่เห็นแก่เหน็ดเหนื่อย
ไตร่ตรอง การก�ากับอารมณ์ตนเอง การคิดสร้างสรรค์ เป็นต้น หรือจะเรียกได้ว่า EF เป็นรากฐานของ จนได้องค์ความรู้ที่เข้มข้น คมชัดและสามารถน�าไปปฏิบัติได้จริง และขอให้เราได้หวังร่วมกันว่า การพัฒนา
ทักษะศตวรรษที่ 21 เด็กไทยในศตวรรษที่ 21 จะยึดในหลักธรรมชาติของสมองและส่งเสริมการพัฒนาเด็กโดยไม่ท�าลาย

• EF พัฒนาได้ตั้งแต่ขวบปีแรก และจะพัฒนาได้ดีที่สุดในช่วงปฐมวัย จากนั้นก็สามารถพัฒนา สมองของเด็กไปโดยไม่รู้ดังเช่นที่ผ่านมา
ต่อเนื่องจนถึงวัยประมาณ 25 ปี และถ้าได้ “ฝังชิปEF” นี้ในสมองแล้ว ก็จะอยู่ตลอดไป กลายเป็น
บุคลิกภาพประจ�าตัวไปตลอดชีวิต สุภาวดี หาญเมธี
สถาบัน RLG (Rakluke Learning Group)
ดังนั้น นี่จึงเป็นเหตุผล ที่บอกถึงความส�าคัญและจ�าเป็นที่ “เรา” จะต้องส่งเสริมการพัฒนา EF โครงการพัฒนาทักษะสมอง เพื่อสุขภาวะเด็กและเยาวชน
ให้แข็งแรงตั้งแต่วัยแรกของชีวิต ภายใต้การสนับสนุนของ สสส.