Page 43 - Executive Functions ตั้งแต่ปฏิสนธิ-3 ปี
P. 43
ควำมเครียด ภัยเงียบที่ส่งผลกระทบต่อกำรพัฒนำสมองและ มีงานวิจัยจ�านวนมากที่ตามศึกษาดูแม่ตั้งครรภ์ที่เผชิญสภาวะเครียดมากๆ ฮอร์โมนเครียด
ทักษะสมอง EF ของลูกในครรภ์ เผชิญการสูญเสีย แม่ตั้งครรภ์ในช่วงประสบภัยพิบัติทั้งหลาย ดังเช่นเหตุการณ์ จำกแม่จะผ่ำนรก
ภาวะเครียดในแม่ตั้งครรภ์และภาวะซึมเศร้าภายหลังการคลอด (Prenatal 9-11 (โศกนาฏกรรมเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์เมื่อ 11 กันยายน 2544) พบว่าเด็ก เข้ำสู่ลูกโดยตรง
Stress & Postpartum Depression) ที่เกิดมามีระดับคอร์ติซอลสูงแม้ในภาวะปกติ และมีความเสี่ยงมากขึ้นที่จะเป็น ท�ำร้ำยสมอง
แม่ตั้งครรภ์มักมีสภาพอารมณ์ที่เปลี่ยนไป ตกอยู่ในความเครียดได้ง่าย โรคซึมเศร้า (Depression) เมื่อโตขึ้น
จากคนที่เคยมีเหตุผลอาจจะหงุดหงิดง่ายไม่มีเหตุผล รวมไปถึงหลังคลอดแม่อาจ และมีผลต่อกำร
เผชิญภาวะซึมเศร้า (Postpartum Depression หรือ Postpartum Blue) ฮอร์โมนเครียดจากแม่ผ่านรกเข้าสู่ลูกโดยตรง ท�าร้ายสมอง และมีผลต่อทักษะสมอง EF พัฒนำทักษะ
ซึ่งบางคนอาจเป็นอยู่นานกว่าปกติ โดยเฉพาะคนที่มีความเสี่ยงต่อการเป็นโรค ฮอร์โมนเครียดจากแม่จะผ่านมาที่รกเข้าไปสู่ระบบเลือดของลูก แล้วไหลเวียน สมอง EF
ทางอารมณ์หรือวิตกกังวล เกิดจากหลายสาเหตุ เช่น ไปทั่วร่างกาย ส่งผลต่อการพัฒนาอวัยวะต่างๆ เช่น ระบบเส้นเลือด หัวใจ ไต
✿ แม่มีความกังวลใจเกี่ยวกับการตั้งครรภ์ การเลี้ยงลูก ขาดความมั่นใจ น�ามาซึ่งโรคหลอดเลือดหัวใจ ความดันสูง หัวใจล้มเหลว ตับ และตับอ่อน เมื่อทารก
ในการเลี้ยงลูก โดยเฉพาะเมื่อมีลูกคนแรก เกิดมา อวัยวะเหล่านี้จะไม่สมบูรณ์ อาจท�าให้เป็นโรคต่างๆ ในเวลาต่อมาได้
✿ ระดับฮอร์โมนในช่วงตั้งครรภ์และหลังคลอดมีการเปลี่ยนแปลง มีผลต่อ นอกจากนั้นความเครียดยังกระตุ้นให้ระบบประสาทอัตโนมัติหลั่งนอร์อดรีนาลีน
อารมณ์และพฤติกรรมของแม่ ซึ่งเดิมเข้าใจกันว่าเป็นการเตรียมสภาพ (Noradrenaline) เพิ่มขึ้น (เป็นสารเคมีที่มีบทบาทในฐานะฮอร์โมนซึ่งท�าให้ตื่นตัว)
ร่างกายแม่ให้พร้อมรับการตั้งครรภ์ ปัจจุบันเราทราบแล้วว่าฮอร์โมน ท�าให้เส้นเลือดที่รกหดตัว เลือดไปเลี้ยงทารกได้น้อยลง ขณะเดียวกันก็ไปกระตุ้น
ที่เปลี่ยนแปลงนี้มีผลต่ออารมณ์ของแม่ ท�าให้แม่ในช่วงตั้งครรภ์ การสร้างฮอร์โมนที่เป็นเอนไซม์สั่งการผลิตคอร์ติซอล (ฮอร์โมนเครียด) ในรก
ไวต่อสิ่งกระตุ้นเล็กๆ น้อยๆ อาจจะงอนหรือน้อยใจง่าย รวมไปถึง ให้เพิ่มขึ้นด้วย
ช่วงคลอดบุตรใหม่ๆ ที่จริงคอร์ติซอลมีความส�าคัญต่ออวัยวะต่างๆ ของร่างกาย ท�าให้เรา
✿ แม่อยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีความเครียด เช่น สามีไม่ดูแลเอาใจใส่ กระตือรือร้น เมื่อเจอความท้าทายก็ท�าให้เราตื่นตัวเพื่อรับมือกับความท้าทายนั้น
มีการทะเลาะเบาะแว้งกัน บางคนเกิดความเครียดจากชีวิตครอบครัว ในกรณีปกติร่างกายจะควบคุมไม่ให้คอร์ติซอลขึ้นสูงเป็นเวลานาน แต่เด็กที่เกิดจาก
เช่น สามีนอกใจ ไม่กลับบ้าน บางคนอยู่กับครอบครัวของสามีต้อง แม่ที่ตกอยู่ในภาวะเครียดระหว่างตั้งครรภ์ เมื่อเผชิญความเครียด คอร์ติซอล
ปรับตัวให้เข้ากับบ้านของสามี เป็นต้น จะขึ้นสูงมากและคงอยู่เป็นเวลานาน ไม่ลงมาสู่ภาวะปกติ ส่งผลต่อการพัฒนาสมอง
✿ ความเครียดของแม่ยังอาจเกิดจากการเผชิญปัญหาทางด้านเศรษฐกิจ ของเด็กในอนาคต โดยเฉพาะสมองส่วนความคิด เช่น สมองส่วน Prefrontal
การท�างาน สถานะทางสังคม ความสัมพันธ์ในชีวิตคู่ เผชิญความ Cortex ไม่พร้อมท�างาน เมื่อสมองส่วน Hippocampus และสมองส่วน
สูญเสียต่างๆ ฯลฯ Amygdala ซึ่งเป็นสมองส่วนที่ถูกกระตุ้นเมื่อกลัว วิตกกังวล จะท�างานมากกว่าปกติ
ความเครียดจึงมีส่วนท�าให้สมองส่วน Prefrontal Cortex ไม่พร้อมจะท�างาน
ความเครียดของแม่ส่งผลกระทบต่อพัฒนาการสมองของลูกในครรภ์ การเอื้อให้สมองส่วน Prefrontal Cortex อยู่ในสภาพปกติก่อนคลอดจึงเป็นเรื่อง
ผลงานวิจัยหลายๆ ชิ้นยืนยันว่าหากแม่ตั้งครรภ์เกิดความเครียด วิตกกังวล ส�าคัญต่อการพัฒนาทักษะสมอง EF
มากๆ ต่อเนื่องยาวนาน จะส่งผลต่อสมองทารกในครรภ์ ยิ่งกว่านั้น จะกลายเป็นปัจจัยทางพันธุกรรมที่ส่งต่อไปถึงรุ่นหลาน เหลน โหลน
42 43
