Page 45 - Executive Functions ตั้งแต่ปฏิสนธิ-3 ปี
P. 45
ควำมเครียด เรียกได้ว่าเป็นสภาพแวดล้อมที่มาสมทบกับปัจจัยทางพันธุกรรมที่มีอยู่แล้ว กลายเป็น สถำนะทำงเศรษฐกิจและสังคมของแม่ส่งผลต่อพัฒนำกำรทำงสมอง
ของแม่ตั้งครรภ์ Epigenetic ซึ่งหมายถึงปัจจัยควบคุมการแสดงออกของยีน (Gene) อีกปัจจัยหนึ่งด้วย ลูกหรือไม่
ส่งผลต่อสมอง ความเครียดของแม่ตั้งครรภ์ส่งผลต่อสมองและสุขภาพจิตของลูกไป สถานะทางเศรษฐกิจและสังคมไม่ได้เป็นตัวก�าหนดว่าเด็กโตขึ้นแล้วจะ
มีปัญหาพัฒนาการทางสมอง ยังต้องมีปัจจัยอื่นๆ ร่วมด้วย คนที่มีฐานะยากจนอาจ
จนกระทั่งเข้าสู่วัยรุ่น
และสุขภำพจิต ที่ส�าคัญ ความเครียดของแม่อาจส่งผลกระทบต่อกระบวนการสร้างสมองลูก ไม่ได้มีความเครียดเสมอไป และอาจเลี้ยงดูลูกได้อย่างเหมาะสม แต่โดยพื้นฐานแล้ว
ในทางใดทางหนึ่ง ขึ้นอยู่กับว่าแม่เครียดในช่วงที่สมองก�าลังพัฒนาไปส่วนไหนหรือ หากมีปัญหาทางด้านเศรษฐกิจก็มักจะมีปัญหาด้านอื่นๆ ตามมาด้วย ซึ่งเป็นปัจจัย
ของลูกไปจนกระทั่ง กลไกการสร้างสมองส่วนใด เพราะกระบวนการสร้างสมองลูกนั้นเกิดขึ้นเป็นขั้นตอน ทางอ้อมที่ส่งผลต่อพัฒนาการทางสมองของเด็ก
เข้ำสู่วัยรุ่น ตั้งแต่การแบ่งเซลล์ การแตกแขนงของเส้นใยประสาท การอพยพของเซลล์ประสาท สถานะทางเศรษฐกิจและสังคมที่ไม่ดีอาจจะส่งผลกระทบต่อแม่ตั้งครรภ์
เพื่อไปอยู่ตามต�าแหน่งต่างๆ และการสร้าง Synapse หากท�าให้การอพยพของเซลล์ โดยแม่ขาดโอกาสทางการศึกษา มีการศึกษาน้อย มีสิ่งแวดล้อมไม่เอื้อต่อการ
ประสาทไม่ได้ไปในต�าแหน่งที่เหมาะสม สมองของเด็กแรกเกิดนั้นจะเป็นฮาร์ดแวร์ เรียนรู้พัฒนา แม่ขาดสารอาหาร ท�าให้เกิดความเครียดได้ในบางคนซึ่งความเครียด
ที่ไม่สมบูรณ์ ท�างานได้ไม่เต็มที่ จะท�าให้วงจรประสาทไม่มีประสิทธิภาพ พบว่าทารก ยังมีผลต่อพฤติกรรมของแม่ และความสามารถของแม่ในการตอบสนองลูก
ที่แม่เครียด เส้นใยประสาทจะแตกแขนงอย่างมากหลังคลอดสองสัปดาห์ หลังจากนั้น ในการเลี้ยงดูลูก อีกทั้งคนยากจนมักจะอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่มีโอกาสได้รับ
จะลดลงอย่างรวดเร็วเป็นระยะเวลานาน ซึ่งในเด็กปกติการแตกแขนงของเส้นใย สารพิษต่างๆ เช่น บุหรี่ ยาเสพติด ฯลฯ
ประสาทจะต้องค่อยเป็นค่อยไป ค่อยๆ ขึ้นสูงสุดแล้วจึงค่อยๆ ลด ทั้งหมดนี้ส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงทางสมองของลูกที่ก�าลังพัฒนา
ทั้งหมดนี้จะส่งเสริมให้เด็กมีแนวโน้มที่จะเครียดง่าย หายยาก จัดการ ตั้งแต่อยู่ในครรภ์ ส่งผลกระทบต่อการท�าหน้าที่ของสมอง ทั้งสมองส่วนการ
อารมณ์ตนเองได้ยาก วิตกกังวลง่าย ไม่ค่อยกล้าออกไปส�ารวจเรียนรู้ ปรับตัวเข้า เรียนรู้ภาษา การอ่าน สมองส่วนความจ�า สมองส่วนที่ตอบสนองต่อความวิตกกังวล
กับสถานการณ์ใหม่ๆ ยาก สังเกตได้ว่าเมื่อปล่อยเด็กให้อยู่ในสิ่งแวดล้อมใหม่ๆ เด็ก ความกลัว และสมองส่วน Prefrontal Cortex ภาพรวมคือจะท�าให้เด็กมีพัฒนาการ
ที่มีสุขภาพจิตดีจะกล้าออกส�ารวจสิ่งต่างๆ กล้าเรียนรู้ ท�าความรู้จักคนและสิ่งต่างๆ ล่าช้า ขาดทักษะในการเรียนรู้ และมีความบกพร่องทางด้านทักษะสมอง EF
เด็กที่ไม่กล้าหยิบจับ ส�ารวจ ไม่กล้าพูดคุยกับใคร แสดงว่าเด็กคนนั้นมีความวิตก
กังวลมากกว่าเด็กทั่วไป แม่และลูกในครรภ์ต้องกำรกำรนอน กำรพักผ่อนที่เพียงพอ
โดยเฉพาะถ้าเด็กได้รับการเลี้ยงดูไม่ดี ถูกทอดทิ้ง ขาดอาหาร ถูกทุบตี สมอง การนอนเป็นเรื่องส�าคัญของมนุษย์เรา การหลับตื่นมีผลกระทบต่อสุขภาพจิต
ก็จะยิ่งมีความผิดปกติที่ชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเด็กโตขึ้น และส่งผลไปจนกระทั่ง หากนอนไม่เพียงพอจะส่งผลต่อการควบคุมอารมณ์ การคิด การอดหลับอดนอนมากๆ
เข้าสู่ช่วงวัยรุ่น ท�าให้มีโอกาสที่จะมีอาการซึมเศร้าได้ คิดไม่คล่อง จ�าได้ไม่ดี โดยเฉพาะเด็กทารก
หากในช่วงวัยรุ่นซึ่งเป็นช่วงที่สมองมีการเปลี่ยนแปลงหลายอย่างทั้งการ การนอนส�าคัญต่อการพัฒนาสมอง ดังนั้นพบว่าแม่ตั้งครรภ์ที่หลับตื่นเป็นเวลา
ตัดแต่งเส้นใยประสาท (Pruning) การสร้างสมดุลของสารกระตุ้นสื่อประสาทที่ยับยั้ง ลูกจะหลับตื่นตามเวลาไปกับแม่ด้วย ถ้าแม่นอนดึก นอนไม่เป็นเวลาจะมี
เด็กเจอความเครียดซ�้า สมองจะเกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ พบว่า เด็กที่ได้รับ ผลกระทบต่อลูกในครรภ์
ความเครียดจากแม่ตั้งแต่ในครรภ์แล้วได้รับความเครียดซ�้าในช่วงวัยรุ่น การนอนหลับพักผ่อนที่เพียงพอเป็นเรื่องส�าคัญส�าหรับแม่ตั้งครรภ์
มีแนวโน้มที่จะเป็นโรคทางจิตเวชได้ งานบางประเภทบางอาชีพมีชั่วโมงท�างานมากไปหรือท�าจนดึกดื่น เช่น ยืนขายของ
ในห้างสรรพสินค้า ส่งผลกระทบต่อแม่ตั้งครรภ์และลูกในครรภ์ได้
44 45
