Page 78 - Executive Functions ตั้งแต่ปฏิสนธิ-3 ปี
P. 78
กฎการท�าให้สมองลูกดี
โดย ศ.คลินิก นพ.วีรพงศ์ ฉัตรานนท์ ✿ เป็นที่น่าเสียดายว่าวงจรประสาทที่ส�าคัญที่ถูกวางไว้ก่อนหน้านี้ หากส่วนไหน
ไม่ได้รับการกระตุ้นให้มีการใช้งานอย่างต่อเนื่องหรือเพียงพอ ก็อาจท�าให้ส่วนนั้น
✿ พัฒนาการของสมองเป็นผลการประสมประสานการท�างานระหว่างพันธุกรรม ถูกขจัดเพิ่มขึ้นอีกจาก Neural Pruning ได้ จึงมีค�าที่กล่าวถึงพัฒนาการ
การเลี้ยงดูและสิ่งแวดล้อม โดยทั่วๆ ไป ระยะก่อนคลอด พันธุกรรมจะมีบทบาท ของสมองว่า “Use it or lose it” คือ ให้ใช้มันเสียมิฉะนั้นจะสูญเสียมันไป
มากกว่า เมื่อหลังคลอดสิ่งแวดล้อมและการเลี้ยงดูจะมีบทบาทมากขึ้น สมองในครรภ์
มีพันธุกรรมที่ก�าหนดโครงสร้างสมอง หลังคลอดการเลี้ยงดู อาหารที่เหมาะสม ✿ การที่สมองถูกกระตุ้นให้ได้ใช้งานอย่างเหมาะสมและต่อเนื่อง จะท�าให้วงจร
และได้รับสารที่จ�าเป็นต่อการพัฒนาสมอง ภูมิคุ้มกันแข็งแรง ซึ่งเรื่องเหล่านี้นมแม่ ที่ถูกเตรียมมาก่อนนี้เป็นวงจรที่สมบูรณ์ ท�างานต่อไปได้อย่างถาวร
ตอบโจทย์ได้ทั้งหมด
✿ ดังนั้นพ่อแม่ควรรู้ว่า สมองลูกจะพัฒนาเติบโตได้ดีจะต้องมีการกระตุ้น และ
✿ ระยะอยู่ในครรภ์ส่วนใหญ่พันธุกรรมจะเป็นผู้ก�าหนดให้เซลล์ที่แบ่งตัวจากไข่ การกระตุ้นถ้ามีการฝึกซ�้าๆ ก็จะเกิดเป็นทักษะ เช่น การรู้จักรอคิว รอคอย
ที่ถูก Fertilize แล้ว ให้แบ่งตัวต่อไปอีกและ Differentiate ไปเป็นส่วนสมอง การที่เด็กได้รับการโอบอุ้ม พูดคุย สัมผัส ชวนให้เล่น ฯลฯ สิ่งต่างๆ เหล่านี้
ไขสันหลัง และประสาท รวมทั้งเป็นผู้ก�าหนดว่า เซลล์ส่วนไหนจะเคลื่อนที่ไปอยู่ที่ใด ถ้าเด็กได้รับอย่างพอเพียง จะเป็นการเสริมสร้างสมองให้ลูก ซึ่งผู้ที่ท�าสิ่งต่างๆ
และแขนงเซลล์ใดจะไปเชื่อมโยงกับเซลล์ใด ณ ต�าแหน่งใด รวมทั้งการวางวงจร นี้ได้ดีที่สุดคือ แม่ที่เลี้ยงลูกด้วยนมแม่เอง
ประสาทเตรียมไว้ส�าหรับให้ใช้งานในระยะต่อมา โดยมีภาวะแวดล้อมเกื้อหนุน
ให้การด�าเนินการนั้นๆ เป็นไปได้อย่างเรียบร้อยและสมบูรณ์
✿ สมองคนเรายังสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา (Neural Plasticity) ดังนั้น
การที่เด็กได้เรียนรู้ ได้มีประสบการณ์ต่างๆ ที่เหมาะสม อาจท�าให้มีวงจรประสาท
✿ หลังคลอด พันธุกรรมก็ยังคงมีบทบาทอยู่เช่นเดิมต่อไป เพียงแต่ว่าจะไม่มี ใหม่ๆ เกิดขึ้นได้อีก และถ้าท�าซ�้าๆ ก็จะเป็นการซึมซับ เช่น การฝึกให้เด็กรู้จักรอคิว
การแบ่งตัวของเซลล์สมองอีก แต่การขยายการวางวงจรประสาทออกไปอีกเป็น รอคอย หรือทักษะอารมณ์ดี ทักษะจากการฟังเพลง ทักษะจากการเล่านิทานที่อบอุ่น
ล้านๆ วงจรยังด�าเนินต่อไป โดยการเกื้อหนุนของการเลี้ยงดูตั้งแต่การได้รับ เหล่านี้เกิดขึ้นในโครงสร้างสมอง
สารอาหารที่เหมาะสมและครบถ้วน ไปจนถึงสารอื่นที่จ�าเป็นต่อพัฒนาการ
ของสมอง รวมไปถึงการไม่เกิดโรคติดเชื้อที่ท�าให้การเจริญเติบโตชะงักด้วย
✿ ถ้าการเลี้ยงดู แม่กับลูกไม่มีความผูกพัน ไม่มีการกระตุ้นที่ต่อเนื่อง การพรุนนิ่ง
ในเรื่องที่เกี่ยวกับความผูกพันจะหายไป แต่ถ้าเด็กได้รับการเลี้ยงดูเอาใจใส่อย่างดี
✿ วงจรประสาทในระยะแรกจะมีการสร้างเร็วและมากเกินความจ�าเป็นที่ต้องใช้ จากพ่อแม่อย่างต่อเนื่องสม�่าเสมอ เด็กก็จะมีต้นทุนในเรื่องพื้นอารมณ์ที่ดี รู้จัก
หรือแย่งกันไปจนผิดต�าแหน่งที่ควรจะไป เมื่อสิ่งแวดล้อมมีบทบาทเพิ่มมากขึ้น รอคอย มีทักษะทางดนตรี ทักษะทางภาษา แต่ไม่ได้หมายความว่าเราจะสร้าง
จากการที่ปลายประสาททั่วร่างกายถูกกระตุ้น วงจรที่เกี่ยวข้องเริ่มท�างาน ซูเปอร์บอย ซูเปอร์เกิร์ล แต่คุณลักษณะบางอย่างของคนเราต้องสร้างในช่วงเวลา
ส่วนที่สร้างมาเกินหรืออยู่ผิดต�าแหน่งจะถูกขจัดออกไป เพื่อให้การท�างาน ที่เหมาะ เช่น เรื่องการปลูกฝังวินัย
มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Apoptosis) นี่คือสภาวะ Neural Pruning หรือการตัดแต่ง
ซึ่งมีตั้งแต่ในระยะอยู่ในครรภ์ แต่จะมีมากในระยะหลังคลอด
78 78 79 79
