สอบถามการใช้งานระบบ?

(02)913 - 7555 กด 4104

ฝ่ายบริการสมาชิกเว็บไซต์

การนอนหลับกับการพัฒนาสมองและ EF

การนอนหลับกับการพัฒนาสมองและ EF

โดยปกติแล้ว เดือนมิถุนายนมักจะเป็นเดือนแห่งการเปิดภาคการศึกษาของเหล่านักเรียนและนักศึกษา เป็นเดือนแห่งความแปลกใหม่กับสภาพแวดล้อมที่แตกต่างไปจากการอยู่บ้าน ความสนุกในการได้พบปะกับเพื่อนๆ รวมถึงความกังวล (บ้าง) ในการได้เจอกับคุณครูประจำชั้นคนใหม่ แต่ในปีนี้ ซึ่งกำหนดการเปิดภาคเรียนอย่างเป็นทางการยังไม่แน่ชัดว่าจะเกิดขึ้นเมื่อไรในหลายพื้นที่ของประเทศ ทำให้บรรยากาศการเปิดภาคการศึกษาในปีนี้ดูจะแปลกไปพอสมควรนะครับ หวังว่าทุกอย่างจะค่อยๆ กลับมาเป็นปกติในเร็ววัน เพื่อให้การเรียนรู้ของเด็กๆ สามารถเกิดขึ้นได้อย่างเหมาะสมต่อไปครับ

เมื่อพูดถึงช่วงเวลาของการเปิดภาคการศึกษา สิ่งหนึ่งที่มักจะพบได้บ่อยๆ ในช่วงเปิดภาคเรียนก็คือ รถติดหนักมาก ทำให้เด็กๆ มักจะต้องตื่นแต่เช้าเพื่อมาโรงเรียน ทำให้ระยะเวลาการนอนหลับไม่เพียงพอ หรือแม้แต่ในตอนนี้ที่ยังไม่ได้ไปเรียนที่โรงเรียน แต่เป็นการเรียนออนไลน์ ก็พบว่าเด็กๆ หลายคนก็มีปัญหานอนดึก จากภาระงาน การบ้าน และความเหนื่อยล้าในการเรียนออนไลน์ ที่หลายๆ ท่านคงจะสัมผัสได้ว่าการเรียนหรือการประชุมในลักษณะนี้จะทำให้เราเหนื่อยได้มากกว่าภาวะปกติมาก การนอนหลับที่ไม่เพียงพอและไม่เหมาะสมจะส่งผลกระทบต่อเด็กเป็นอย่างมากนะครับ โดยเฉพาะในเรื่องของพัฒนาการทางสติปัญญา การเจริญเติบโต และเรื่องทักษะสมอง EF ในบทความนี้เราจะมาคุยกันในเรื่องนี้และแนวทางการแก้ไขนะครับ

การนอนหลับเป็นกระบวนการหนึ่งของร่างกายที่ “จำเป็น” ต้องเกิดขึ้น ไม่ใช่เพียงแค่การพักผ่อน แต่การนอนหลับถือเป็นหน้าที่ที่พึงกระทำ เพราะช่วงของการนอนหลับเป็นการกดปุ่ม “เปิดสวิตซ์” การทำงานของร่างกายในอีกระบบหนึ่ง ซึ่งเป็นระบบที่ในภาวะตื่นมักจะถูกปิดสวิตซ์อยู่ ระบบการทำงานที่เกิดขึ้นในช่วงของการนอนหลับมีหลายอย่างมากเลยนะครับ ไม่ว่าจะเป็นระบบตรวจสอบ (อาจจะเรียกว่าหน่วยคิวซีก็ได้ครับ) ที่คอยเช็คว่ามีเซลล์ในร่างกายเซลล์ใดที่มีการทำงานผิดปกติ หรือกำลังจะกลายเป็นมะเร็งบ้าง ซึ่งมีข้อมูลทางการแพทย์อย่างชัดเจนว่า มะเร็งบางชนิดมีความสัมพันธ์กับการพักผ่อนที่ไม่เพียงพอ เช่น มะเร็งต่อมน้ำเหลือง เป็นต้น สำหรับในเด็ก การหลั่งฮอร์โมนการเจริญเติบโตหรือโกรทฮอร์โมน (Growth hormone) ก็เกิดขึ้นในช่วงการนอนหลับเป็นหลักครับ เราคงเคยได้ยินคำพูดของคนสมัยก่อนว่า “กินเยอะๆ นอนเยอะๆ จะได้โตเร็วๆ” อันนี้เป็นความจริงนะครับ เพราะฮอร์โมนการเจริญเติบโตนี้จะหลั่งตอนกลางคืนตอนที่เราหลับอยู่ ทำให้เด็กมีการเจริญเติบโตของกระดูก ส่งผลให้ตัวสูงขึ้น ส่วนในผู้ใหญ่ เจ้าฮอร์โมนนี้แม้จะไม่สามารถทำให้ท่านสูงขึ้นได้อีก เพราะส่วนการเจริญเติบโตของกระดูกนั้นปิดกิจการไปแล้ว แต่ฮอร์โมนนี้จะไปช่วยด้านการเผาผลาญพลังงานครับ ดังนั้นไม่น่าแปลกใจว่าคนนอนดึก มักจะอ้วนง่าย เนื่องจากการเผาผลาญพลังงานเกิดขึ้นได้ไม่ดี ทั้งนี้ยังไม่นับรวมเรื่องอาหารมื้อเที่ยงคืนอีกด้วยนะครับ

ในส่วนของสมอง การนอนหลับมีความจำเป็นอย่างยิ่งกับเด็กวัยเรียนและวัยรุ่นที่อยู่ระบบการศึกษาเป็นอย่างมาก เพราะการสร้างความจำจะเกิดขึ้นในช่วงของการนอนหลับเป็นหลัก ทุกสิ่งทุกอย่างที่เด็กๆ ได้เรียนรู้ในหนึ่งวันจะถูกสมองเปลี่ยนจากความจำระยะสั้นให้เป็นความจำระยะยาวในช่วงของการนอน ดังนั้น ถ้าการนอนหลับเกิดขึ้นไม่เพียงพอ จะทำให้กระบวนการสร้างความจำระยะยาวเกิดขึ้นได้ไม่ดี เหมือนกับสมัยก่อนที่ทุกท่านเคยอ่านหนังสืออย่างเร่งรีบเพื่อจะให้ทันการสอบในวันรุ่งขึ้น จนอดหลับอดนอน แล้วปรากฏว่าในห้องสอบ กลับจำสิ่งที่ท่องไปได้น้อยมากนั่นแหละครับ หรือบางทีอาจจะพอจำได้ตอนสอบ แต่ไม่กี่วันก็ลืมหมด ดังนั้น …

การนอนหลับจึงเป็นกลไกสำคัญของร่างกายในการสร้างความจำของมนุษย์

ทุกสิ่งทุกอย่างที่เรียนรู้ในตอนกลางวันจะถูกเปลี่ยนเป็นความจำของเราในตอนกลางคืนครับ

สำหรับเรื่องของการนอนหลับกับทักษะสมอง EF ก็จัดเป็นอีกหนึ่งเรื่องที่สำคัญมากๆ คือตัวหมอเองมักจะพบได้บ่อยเลยว่า เด็กๆ ที่มีปัญหาการนอนหลับ ไม่ว่าจะเป็นการที่ระยะเวลาการนอนไม่เพียงพอ หรือคุณภาพการนอนที่ไม่ดี เช่น เด็กที่นอนกรนและมีภาวะหยุดหายใจในตอนหลับร่วมด้วย ในตอนกลางวันมักจะมีปัญหาพฤติกรรมซน ไม่ค่อยนิ่ง สมาธิในการเรียนไม่ดี ในบางรายจะคล้ายๆ กับเด็กที่เป็นโรคซนสมาธิสั้นเลยครับ ซึ่งพฤติกรรมเหล่านี้เป็นตัวที่บ่งชี้ว่า “กลไกการยับยั้ง” อันเป็นหนึ่งในสามองค์ประกอบหลักของ EF กำลังได้รับการกระทบกระเทือนครับ นอกจากนี้ยังพบอีกว่า “ความสามารถในการแก้ไขปัญหา” อันเป็นส่วนที่เกี่ยวข้องกับ “ความยืดหยุ่นของความคิด” ที่เป็นอีกองค์ประกอบหลักของ EF มักจะบกพร่องในเด็กที่นอนหลับพักผ่อนไม่พอด้วยเช่นกัน แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนเลยนะครับว่า ถ้าการนอนหลับไม่มีคุณภาพหรือปริมาณที่เพียงพอตามวัยแล้ว จะส่งผลต่อ EF ด้วย ซึ่งในเด็กที่ได้รับการรักษาปัญหาการนอนหลับแล้ว ก็พบว่าปัญหาเหล่านี้มักจะดีขึ้นครับ

การให้เด็กๆ นอนหลับได้อย่างมีประสิทธิภาพ สามารถกระทำได้โดยต้องคำนึงถึง 2 ปัจจัยครับ นั่นคือ ปริมาณและคุณภาพ ในด้านของปริมาณ หมายถึงจำนวนชั่วโมงของการนอนจะต้องเหมาะสม คือ 9-11 ชั่วโมงในเด็กวัยเรียน และ 8-10 ชั่วโมงในช่วงวัยรุ่น และควรจะเข้านอนตั้งแต่ช่วง 3 หรือ 4 ทุ่ม ในรายที่เข้านอนตอนตีหนึ่งและตื่นนอนตอนเที่ยงวัน แม้จะได้จำนวนชั่วโมงครบ แต่ก็ไม่สอดคล้องกับการทำงานตามปกติของร่างกาย ดังนั้น นอกจากจำนวนชั่วโมงจะต้องเพียงพอตามอายุแล้ว ยังต้องคำนึงถึงช่วงเวลาด้วยนะครับ อีกประการหนึ่งคือเรื่องของคุณภาพ หมายถึงคุณภาพการนอนต้องดีด้วย ในเด็กบางคนจะมีภาวะนอนกรน ซึ่งหากรุนแรงจนทำให้เกิดการหยุดหายใจตอนนอน จะทำให้คุณภาพการนอนเสียไป เนื่องจากร่างกายจะเข้าสู่ช่วงของการหลับลึกได้ลดลง เด็กในกลุ่มนี้แม้จะนอนถึง 11 ชั่วโมง แต่เมื่อตื่นนอนจะรู้สึกไม่สดชื่น เพราะคุณภาพการนอนไม่ดี ซึ่งจำเป็นต้องพาไปตรวจกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อวางแผนการรักษาต่อไปครับ

โดยสรุป การนอนหลับถือเป็นกลไกการทำงานอันหนึ่งของร่างกาย ไม่ใช่แค่การพักผ่อน แต่เป็นการเปิดสวิตซ์การทำงานของร่างกายในอีกระบบ การนอนหลับที่ดีจะช่วยให้เด็กเติบโตได้เต็มตามศักยภาพ สร้างความจำได้ดี และมีการพัฒนาทักษะสมอง EF ได้ตามที่ควรจะเป็นครับ

รองศาสตราจารย์ ดร.นพ.วรสิทธิ์ ศิริพรพาณิชย์
กุมารแพทย์ ผู้เชี่ยวชาญการพัฒนาศักยภาพสมองเด็ก สถาบันชีววิทยาศาสตร์โมเลกุล มหาวิทยาลัยมหิดล

Related Articles

เทคนิคการฝึกความจำใช้งาน

เทคนิคการฝึกความจำใช้งาน ในบทความครั้งก่อน หมอได้พูดถึงเทคนิคที่ช่วยในการส่งเสริมทักษะสมอง EF ให้กับเด็กๆ ของเราในสถานการณ์การระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ซึ่งก็ได้เน้นเกี่ยวกับการนำสถานการณ์ที่เด็กๆ ต้องได้พบเจอในหนึ่งวัน สิ่งของหรือเหตุการณ์ต่างๆ ที่อยู่รอบตัวเด็กมาใช้ในการฝึกกระตุ้นทักษะสมอง EF ในภาพรวม อย่างไรก็ดี ตัวทักษะสมอง EF เองยังมีองค์ประกอบพื้นฐาน อันจัดเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาทักษะสมอง EF ไปสู่กระบวนการขั้นสูงที่เกี่ยวข้องกับการวางแผน การควบคุมตนเอง และการลงมือปฏิบัติ โดยองค์ประกอบพื้นฐานของทักษะสมอง EF เหล่านี้จะประกอบไปด้วย (1)...

ความรู้ฐานราก 3 มิติในการพัฒนาเด็กและเยาวชน

ในทางหลักการ การพัฒนาเด็กและเยาวชนในประเทศไทยไม่ว่าโดยหน่วยงานด้านอนามัยแม่และเด็ก หรืองานด้านการศึกษา ต่างได้ให้ความสำคัญและมุ่งดำเนินการตามแนวทาง “พัฒนาการ 4 ด้าน” ได้แก่ พัฒนาการด้านร่างกาย ด้านอารมณ์จิตใจ ด้านสังคม และด้านสติปัญญา ต่อเนื่องมากว่าครึ่งศตวรรษ แต่ในทางปฏิบัติ กล่าวได้ว่า เมื่อเติบโตเข้าสู่ระบบการศึกษาระดับอนุบาล ประถมและมัธยมนั้น พัฒนาการด้านอื่นๆ ของเด็กๆ ก็ถูกละเลยไปเกือบสิ้น...

กิจกรรมง่ายๆ เพื่อส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ของเด็กๆ ในยุคโควิด-19

กิจกรรมง่ายๆ เพื่อส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ของเด็กๆ ในยุคโควิด-19 ตามที่ได้กล่าวไว้ในบทความของเดือนก่อนว่า รอบนี้เราจะมาคุยกันเกี่ยวกับเรื่องของกิจกรรมที่คุณพ่อคุณแม่สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อช่วยส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ให้กับลูกๆ ของพวกเรา อันจะไปช่วยแก้ปัญหาการเสียโอกาสในการเรียนรู้ของเด็กๆ และปัญหาความเหนื่อยล้าในการดูแลลูกๆ ของคุณพ่อคุณแม่ในยุคนี้ได้ กิจกรรมและหลักในการดูแลเด็กดังกล่าวมีอะไรบ้าง เราไปดูกันเลยครับ “โลกนี้คือละคร” โดยหลักการแล้วเป็นการกระตุ้นเตือนให้คุณพ่อคุณแม่พึงระลึกว่า ทุกๆ การกระทำของท่าน จะมีสายตา (อย่างน้อย) คู่หนึ่งคอยดูอยู่ตลอด เปรียบเสมือนละครชีวิตที่มีคนเฝ้าติดตาม ดังนั้น ทุกๆ พฤติกรรมของคุณพ่อคุณแม่จะถูกลูกๆ...

ทิ้งคำตอบไว้

Please enter your comment!
Please enter your name here

Stay Connected

73,285แฟนคลับชอบ
- EF Development Tools -

Latest Articles

เทคนิคการฝึกความจำใช้งาน

เทคนิคการฝึกความจำใช้งาน ในบทความครั้งก่อน หมอได้พูดถึงเทคนิคที่ช่วยในการส่งเสริมทักษะสมอง EF ให้กับเด็กๆ ของเราในสถานการณ์การระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ซึ่งก็ได้เน้นเกี่ยวกับการนำสถานการณ์ที่เด็กๆ ต้องได้พบเจอในหนึ่งวัน สิ่งของหรือเหตุการณ์ต่างๆ ที่อยู่รอบตัวเด็กมาใช้ในการฝึกกระตุ้นทักษะสมอง EF ในภาพรวม อย่างไรก็ดี ตัวทักษะสมอง EF เองยังมีองค์ประกอบพื้นฐาน อันจัดเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาทักษะสมอง EF ไปสู่กระบวนการขั้นสูงที่เกี่ยวข้องกับการวางแผน การควบคุมตนเอง และการลงมือปฏิบัติ โดยองค์ประกอบพื้นฐานของทักษะสมอง EF เหล่านี้จะประกอบไปด้วย (1)...

ความรู้ฐานราก 3 มิติในการพัฒนาเด็กและเยาวชน

ในทางหลักการ การพัฒนาเด็กและเยาวชนในประเทศไทยไม่ว่าโดยหน่วยงานด้านอนามัยแม่และเด็ก หรืองานด้านการศึกษา ต่างได้ให้ความสำคัญและมุ่งดำเนินการตามแนวทาง “พัฒนาการ 4 ด้าน” ได้แก่ พัฒนาการด้านร่างกาย ด้านอารมณ์จิตใจ ด้านสังคม และด้านสติปัญญา ต่อเนื่องมากว่าครึ่งศตวรรษ แต่ในทางปฏิบัติ กล่าวได้ว่า เมื่อเติบโตเข้าสู่ระบบการศึกษาระดับอนุบาล ประถมและมัธยมนั้น พัฒนาการด้านอื่นๆ ของเด็กๆ ก็ถูกละเลยไปเกือบสิ้น...

กิจกรรมง่ายๆ เพื่อส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ของเด็กๆ ในยุคโควิด-19

กิจกรรมง่ายๆ เพื่อส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ของเด็กๆ ในยุคโควิด-19 ตามที่ได้กล่าวไว้ในบทความของเดือนก่อนว่า รอบนี้เราจะมาคุยกันเกี่ยวกับเรื่องของกิจกรรมที่คุณพ่อคุณแม่สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อช่วยส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ให้กับลูกๆ ของพวกเรา อันจะไปช่วยแก้ปัญหาการเสียโอกาสในการเรียนรู้ของเด็กๆ และปัญหาความเหนื่อยล้าในการดูแลลูกๆ ของคุณพ่อคุณแม่ในยุคนี้ได้ กิจกรรมและหลักในการดูแลเด็กดังกล่าวมีอะไรบ้าง เราไปดูกันเลยครับ “โลกนี้คือละคร” โดยหลักการแล้วเป็นการกระตุ้นเตือนให้คุณพ่อคุณแม่พึงระลึกว่า ทุกๆ การกระทำของท่าน จะมีสายตา (อย่างน้อย) คู่หนึ่งคอยดูอยู่ตลอด เปรียบเสมือนละครชีวิตที่มีคนเฝ้าติดตาม ดังนั้น ทุกๆ พฤติกรรมของคุณพ่อคุณแม่จะถูกลูกๆ...

วิกฤตไวรัสโควิด-19 กับโอกาสที่ขาดหายไปของเด็ก

ตอนนี้สถานการณ์การระบาดของไวรัสโควิด-19 ในประเทศไทยของเรานั้นจัดว่าค่อนข้างรุนแรงมากทีเดียวนะครับ เพราะทั้งยอดผู้ติดเชื้อรายใหม่ และยอดผู้เสียชีวิตนั้นยังคงดูเหมือนจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ อันนำไปสู่การออกมาตรการต่างๆ ของภาครัฐที่ดูจะเข้มข้นขึ้นเรื่อยๆ เช่นกัน โดยเฉพาะการปิดสถานศึกษาในเขตพื้นที่ที่มีความเสี่ยงต่อการระบาดสูง ทำให้เด็กๆ ของเราในยุคนี้ต้องเรียนจากที่บ้านเป็นหลัก ไม่ว่าจะเป็นการเรียนออนไลน์หรือการไปเอาอุปกรณ์การเรียนจากโรงเรียนที่คุณครูเตรียมให้มาเรียนรู้ที่บ้าน ซึ่งกระบวนการดังกล่าวถือเป็นความพยายามในการจัดการเรียนการสอนในสถานการณ์ที่ยากลำบากอย่างเช่นตอนนี้ ซึ่งก็แน่นอนว่า ไม่สามารถทดแทนการเรียนตามวิถีปกติเดิมในโรงเรียนได้ ไม่นับความรู้ทางวิชาการที่เด็กๆ จะไม่สามารถเรียนรู้ได้อย่างเต็มที่เหมือนกับตอนเรียนที่โรงเรียนเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงการขาดโอกาสในการเรียนรู้ชีวิตและกระบวนการต่างๆ ที่สำคัญอันจะได้กล่าวถึงต่อไป การเรียนที่บ้านโดยผ่านระบบออนไลน์จะทำให้เด็กขาดโอกาสในการมีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลอื่น ไม่ว่าจะเป็นเพื่อน คุณครู และบุคลากรอื่นๆ ในโรงเรียน เพราะการดำเนินชีวิตตามแนวชีวิตวิถีใหม่หรือความปกติใหม่ (new...

การนอนหลับกับการพัฒนาสมองและ EF

การนอนหลับกับการพัฒนาสมองและ EF โดยปกติแล้ว เดือนมิถุนายนมักจะเป็นเดือนแห่งการเปิดภาคการศึกษาของเหล่านักเรียนและนักศึกษา เป็นเดือนแห่งความแปลกใหม่กับสภาพแวดล้อมที่แตกต่างไปจากการอยู่บ้าน ความสนุกในการได้พบปะกับเพื่อนๆ รวมถึงความกังวล (บ้าง) ในการได้เจอกับคุณครูประจำชั้นคนใหม่ แต่ในปีนี้ ซึ่งกำหนดการเปิดภาคเรียนอย่างเป็นทางการยังไม่แน่ชัดว่าจะเกิดขึ้นเมื่อไรในหลายพื้นที่ของประเทศ ทำให้บรรยากาศการเปิดภาคการศึกษาในปีนี้ดูจะแปลกไปพอสมควรนะครับ หวังว่าทุกอย่างจะค่อยๆ กลับมาเป็นปกติในเร็ววัน เพื่อให้การเรียนรู้ของเด็กๆ สามารถเกิดขึ้นได้อย่างเหมาะสมต่อไปครับ เมื่อพูดถึงช่วงเวลาของการเปิดภาคการศึกษา สิ่งหนึ่งที่มักจะพบได้บ่อยๆ ในช่วงเปิดภาคเรียนก็คือ รถติดหนักมาก ทำให้เด็กๆ มักจะต้องตื่นแต่เช้าเพื่อมาโรงเรียน ทำให้ระยะเวลาการนอนหลับไม่เพียงพอ หรือแม้แต่ในตอนนี้ที่ยังไม่ได้ไปเรียนที่โรงเรียน แต่เป็นการเรียนออนไลน์ ก็พบว่าเด็กๆ...