สอบถามการใช้งานระบบ?

(02)913 - 7555 กด 4104

ฝ่ายบริการสมาชิกเว็บไซต์

บทที่ 9 ตอนที่ 5 : สอนเด็กรู้จักอารมณ์ตัวเอง สร้าง Self และทักษะสังคม

สอนเด็กรู้จักอารมณ์ตัวเอง สร้าง Self และทักษะสังคม

การที่ผู้ใหญ่สะท้อนอารมณ์ของเด็ก บอกให้เด็กรู้ว่าตัวเด็กกำลังรู้สึกอย่างไร จะทำให้เด็กรู้สึกมี Self มีตัวตน เพราะความรู้สึกนึกคิดและสิ่งที่เขาแสดงออกมานั้น ผู้ใหญ่เห็น ได้ยิน ให้ความสนใจ และการที่ผู้ใหญ่บอกว่าอารมณ์นั้นเรียกว่าอะไร เป็นการสอนให้เด็กรู้จักอารมณ์

อย่างเช่นที่สถาบัน 101 Educare Center ในวันเปิดเทอมแรกๆ เมื่อเด็กมาเรียนแล้วร้องไห้ ครูจะสะท้อนอารมณ์เด็ก โดยพูดว่า “หนูร้องไห้ เพราะคิดถึงคุณพ่อคุณแม่ อยากไปหาคุณพ่อคุณแม่ใช่ไหม” และแนะนำวิธีจัดการอารมณ์ไปด้วย “ครูรู้ว่าหนูคิดถึงคุณพ่อคุณแม่ แต่ไปนอนก่อน พอตื่นมาจะเจอคุณพ่อคุณแม่เลย” ทั้งนี้ในระหว่างที่เด็กกำลังจัดการอารมณ์ตัวเอง ไม่ว่าเรื่องใด ครูจะอยู่กับเด็กด้วยเพื่อให้เด็กไม่รู้สึกโดดเดี่ยว รอจนกว่าเด็กจะจัดการอารมณ์ตัวเองได้ (ซึ่งไม่นาน เพราะตามธรรมชาติ ตามพัฒนาการของเด็ก เด็กจะอยากเล่น)  

ไม่ใช่เพียงอารมณ์เศร้า เสียใจ โกรธ อารมณ์แย่ๆ เท่านั้นที่ครูจะสะท้อนให้เด็กรู้ เวลาเด็กดีใจ ตื่นเต้น ฯลฯ ครูก็จะบอกให้เด็กรู้และควรจะต้องจัดการอย่างไรด้วยเช่นกัน และยังบอกให้เด็กรู้จักระดับอารมณ์ของตัวเองเพื่อจะได้รู้จักประเมินตัวเอง จัดการตัวเอง ปรับตัวเอง และท้าทายตัวเองได้ เช่น หกล้มเจ็บแผล มีความเจ็บในระดับใด โดยบอกระดับ จาก 1-5

เข้าใจอารมณ์ตัวเอง จึงเข้าใจอารมณ์คนอื่น

มนุษย์มีอารมณ์หลากหลายมากมาย เมื่อยังเล็กอารมณ์ยังไม่ซับซ้อน เป็นอารมณ์พื้นฐานโดยทั่วไป ซึ่งถ้าฝึกฝนให้เด็กมีทักษะทางอารมณ์ ได้รู้จักได้เข้าใจอารมณ์พื้นฐาน เมื่อเติบโตขึ้นจะเข้าใจอารมณ์ที่ซับซ้อนได้ง่ายขึ้น เมื่อเด็กเข้าใจตัวเองก็จะเข้าใจอารมณ์คนอื่นได้ ซึ่งเป็นทักษะหนึ่งในการเข้าสังคม

แล้วทักษะอารมณ์ก็ไม่ใช่แค่เป็นคนอารมณ์ดี การเปิดเพลงให้เด็กปฐมวัยเต้นตอนเช้าแล้วครูบอกว่าเพื่อพัฒนาให้เด็กมีอารมณ์ดี มีทักษะทางอารมณ์ ไม่ใช่คำตอบที่ถูกต้องทั้งหมด เพราะทักษะอารมณ์ไม่ใช่แค่เพียงมีอารมณ์ดี แต่ต้องรู้จักอารมณ์ตัวเอง บอกได้ ตามอารมณ์ตัวเองได้ จัดการตัวเองได้ เข้าใจคนอื่น และคาดเดาอารมณ์คนอื่นได้ เช่นถ้าทำแบบนี้กับคนอื่น คนอื่นจะรู้สึกอย่างไร หรือหากเพื่อนพูดว่ากำลังรู้สึกแบบนี้ เด็กก็ต้องเข้าใจว่าเพื่อนรู้สึกอย่างไร เรื่องนี้จะส่งผลซึ่งกันและกันระหว่างทักษะอารมณ์และทักษะสังคม

เด็กในวัย 3 ขวบ ตามพัฒนาการจะอยากเล่นกับเพื่อน ถ้าเพื่อนบอกว่ายังไม่อยากแบ่งของเล่น เด็กที่พ่อแม่สอนเรื่องทักษะอารมณ์ จะเข้าใจว่าต้องรอ เคารพความรู้สึกซึ่งกันและกัน  แต่ถ้าไม่มีใครสอนมา เด็กจะรอไม่เป็น เอาตัวเองเป็นศูนย์กลาง ก็จะแย่งของเล่นจากเพื่อน

พบว่าเด็กที่สอนทักษะสังคมได้ง่ายจะมาจากบ้านที่พ่อแม่สอนลูกเรื่องอารมณ์ หรืออย่างน้อยปล่อยให้ลูกได้แสดงหรือมีอารมณ์ เช่นเมื่อร้องไห้ไม่ได้ห้ามหรือบอกให้เงียบทันที แต่ปล่อยให้ร้องให้ ให้อยู่กับอารมณ์ของตัวเอง แล้วค่อยปลอบ

ทำไมครูเข้าไม่ถึงอารมณ์ของเด็ก

ก่อนที่ครูจะส่งเสริมพัฒนาเด็กในเรื่องของทักษะอารมณ์ ครูจะต้องแยกให้ได้ก่อนระหว่างอารมณ์ ความรู้สึกและความคิด จึงจะมองเด็กอย่างเข้าใจว่าเด็กก็มีอารมณ์ความรู้สึก มีความคิดเช่นกัน
          ครูส่วนใหญ่จะแยกไม่ออกว่าอะไรคืออารมณ์ความรู้สึกหรือความคิด เนื่องจากตัวครูเองก็ไม่ได้เข้าใจเรื่องอารมณ์ เวลาพูดถึงอารมณ์จะข้ามไปที่ความคิด สาเหตุส่วนหนึ่งมาจากการเลี้ยงดูจากทางบ้านและการเรียนการสอนในชั้นเรียนที่ไม่อนุญาตให้แสดงอารมณ์ ให้เก็บงำอารมณ์ โดยเฉพาะอารมณ์ทางด้านลบ แต่ให้ข้ามไปที่ความคิดเลย

บ่อยครั้งที่ครูคาดการณ์หรือบอกอารมณ์เด็กผิด เพราะครูไม่มีคลังคำศัพท์อารมณ์มากพอ ทำให้สื่อสารไม่ตรงใจเด็ก ปัญหาของเด็กหรืออารมณ์ของเด็กขณะนั้นจึงไม่ถูกคลี่คลาย เด็กก็เช่นเดียวกันเมื่อไม่มีคลังคำศัพท์เกี่ยวกับอารมณ์ก็ไม่สามารถเล่าให้ครูฟังได้ เกิดความคับข้องใจ ครูจึงต้องพยายามที่จะเรียนรู้คำศัพท์ให้มาก และต้องบอกเด็กว่าอารมณ์นั้นๆ เรียกว่าอะไร หรือถ้าครูเองก็ยังไม่รู้ ให้พูดออกไปก่อน เข้าหาเด็กก่อน ไม่ต้องกลัวผิด เพื่อให้เด็กรู้สึกว่าครูใส่ใจ แล้วค่อยๆ พูดคุยกับเด็ก


ผาณิต บุญมาก เรียบเรียง
ภาวนา อร่ามฤทธิ์ บรรณาธิการ

Related Articles

บทที่ 9 ตอนที่ 9 : ลูกจะมีทักษะสมอง EF ดี พ่อแม่ต้องมีทักษะสมอง EF ดีด้วย

ลูกจะมีทักษะสมอง EF ดี พ่อแม่ต้องมีทักษะสมอง EF ดีด้วย ลูกจะมีทักษะสมอง EF ที่ดี พ่อแม่ต้องใช้หลักการวินัยเชิงบวก และพ่อแม่จะใช้วินัยเชิงบวกได้ดี พ่อแม่ก็ต้องมีทักษะสมอง EF ที่ดีด้วย ทักษะสมอง EF ด้านที่สำคัญที่สุดที่พ่อแม่ต้องมี คือ Cognitive Flexibility หรือทักษะคิดยืดหยุ่น เพราะพ่อแม่มักเคยชินกับการใช้คำว่า “ไม่” กับเด็ก ซึ่งไม่ใช่การสร้างวินัยเชิงบวก...

บทที่ 9 ตอนที่ 8 : ขั้นตอนพัฒนาการจากวัยเด็กสู่วัยรุ่นตามทฤษฎีอีริคสัน

ขั้นตอนพัฒนาการจากวัยเด็กสู่วัยรุ่นตามทฤษฎีอีริคสัน พ่อแม่หรือครูควรเข้าใจเรื่องพัฒนาการ เรื่องความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ เรื่อง Self การทำงานของสมอง 3 ส่วน และเรื่องทักษะสมอง EF ด้วย จึงจะสามารถพัฒนาเด็กคนหนึ่งให้เติบโตไปเป็นคนที่เห็นคุณค่าของตัวเอง คุณค่าของการมีชีวิตอยู่ ตัวอย่างเช่น เมื่อเด็กคนหนึ่งมีพฤติกรรมแย่งของเล่นจากเพื่อน ครูปฐมวัยต้องนึกถึงวัย นึกถึงพัฒนาการเด็ก นึกถึงพัฒนาการทางสมอง นึกถึงสมอง 3 ส่วน นึกถึงทักษะสมอง EF ว่าเด็กวัยนี้มีการยับยั้งชั่งใจเป็นอย่างไร ทำได้แค่ไหน  หรือหากก่อนหน้านี้เด็กคนนี้ไม่เคยแย่งของเล่น...

บทที่ 9 ตอนที่ 7 : พฤติกรรมไม่ดี เด็กดื้อ เกิดจากอะไร

พฤติกรรมไม่ดี เด็กดื้อ เกิดจากอะไร ภาพนี้แสดงให้เห็นถึงกระบวนการทำงานร่วมกันของสมอง จิตใจ และพฤติกรรมมนุษย์ จะเห็นว่าก่อนที่เด็กคนหนึ่งจะแสดงพฤติกรรมอะไรออกมา มีเรื่องของจิตใจ (Mind) เข้ามาเกี่ยวข้องเสมอ คือเด็กต้องรู้สึกอะไรบางอย่างก่อนจะแสดงออกมาเป็นพฤติกรรม และความรู้สึกนั้นอาจมาจากการไม่ได้รับการสนองตอบความต้องการตามธรรมชาติของมนุษย์ แต่ส่วนใหญ่แล้ว เมื่อพ่อแม่หรือครูเห็นพฤติกรรมของเด็กที่แสดงออกมา จะตัดสินเด็กทันที แล้วอบรมสั่งสอนเด็กที่แสดงพฤติกรรมนั้นๆ โดยไม่ได้ทบทวน ไม่ได้มองที่ต้นเหตุว่าเกิดจากอะไร กลับแก้ที่ปลายเหตุ โดยลงโทษที่พฤติกรรม ซึ่งยิ่งทำให้เกิดปัญหาอื่นๆ ตามมาและบานปลายออกไปอีก เวลาผู้ใหญ่มองเด็กดื้อ มักจะเห็นพฤติกรรมไม่ดีที่แสดงออกมา ไม่มีความรู้ว่าที่เด็กแสดงออกมานั้นเกิดจากสมองที่ทำงานเกี่ยวกับอารมณ์ ไม่เข้าใจเรื่องการทำงานของสมอง...

ทิ้งคำตอบไว้

Please enter your comment!
Please enter your name here

Stay Connected

73,285แฟนคลับชอบ
- EF Development Tools -

Latest Articles

บทที่ 9 ตอนที่ 9 : ลูกจะมีทักษะสมอง EF ดี พ่อแม่ต้องมีทักษะสมอง EF ดีด้วย

ลูกจะมีทักษะสมอง EF ดี พ่อแม่ต้องมีทักษะสมอง EF ดีด้วย ลูกจะมีทักษะสมอง EF ที่ดี พ่อแม่ต้องใช้หลักการวินัยเชิงบวก และพ่อแม่จะใช้วินัยเชิงบวกได้ดี พ่อแม่ก็ต้องมีทักษะสมอง EF ที่ดีด้วย ทักษะสมอง EF ด้านที่สำคัญที่สุดที่พ่อแม่ต้องมี คือ Cognitive Flexibility หรือทักษะคิดยืดหยุ่น เพราะพ่อแม่มักเคยชินกับการใช้คำว่า “ไม่” กับเด็ก ซึ่งไม่ใช่การสร้างวินัยเชิงบวก...

บทที่ 9 ตอนที่ 8 : ขั้นตอนพัฒนาการจากวัยเด็กสู่วัยรุ่นตามทฤษฎีอีริคสัน

ขั้นตอนพัฒนาการจากวัยเด็กสู่วัยรุ่นตามทฤษฎีอีริคสัน พ่อแม่หรือครูควรเข้าใจเรื่องพัฒนาการ เรื่องความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ เรื่อง Self การทำงานของสมอง 3 ส่วน และเรื่องทักษะสมอง EF ด้วย จึงจะสามารถพัฒนาเด็กคนหนึ่งให้เติบโตไปเป็นคนที่เห็นคุณค่าของตัวเอง คุณค่าของการมีชีวิตอยู่ ตัวอย่างเช่น เมื่อเด็กคนหนึ่งมีพฤติกรรมแย่งของเล่นจากเพื่อน ครูปฐมวัยต้องนึกถึงวัย นึกถึงพัฒนาการเด็ก นึกถึงพัฒนาการทางสมอง นึกถึงสมอง 3 ส่วน นึกถึงทักษะสมอง EF ว่าเด็กวัยนี้มีการยับยั้งชั่งใจเป็นอย่างไร ทำได้แค่ไหน  หรือหากก่อนหน้านี้เด็กคนนี้ไม่เคยแย่งของเล่น...

บทที่ 9 ตอนที่ 7 : พฤติกรรมไม่ดี เด็กดื้อ เกิดจากอะไร

พฤติกรรมไม่ดี เด็กดื้อ เกิดจากอะไร ภาพนี้แสดงให้เห็นถึงกระบวนการทำงานร่วมกันของสมอง จิตใจ และพฤติกรรมมนุษย์ จะเห็นว่าก่อนที่เด็กคนหนึ่งจะแสดงพฤติกรรมอะไรออกมา มีเรื่องของจิตใจ (Mind) เข้ามาเกี่ยวข้องเสมอ คือเด็กต้องรู้สึกอะไรบางอย่างก่อนจะแสดงออกมาเป็นพฤติกรรม และความรู้สึกนั้นอาจมาจากการไม่ได้รับการสนองตอบความต้องการตามธรรมชาติของมนุษย์ แต่ส่วนใหญ่แล้ว เมื่อพ่อแม่หรือครูเห็นพฤติกรรมของเด็กที่แสดงออกมา จะตัดสินเด็กทันที แล้วอบรมสั่งสอนเด็กที่แสดงพฤติกรรมนั้นๆ โดยไม่ได้ทบทวน ไม่ได้มองที่ต้นเหตุว่าเกิดจากอะไร กลับแก้ที่ปลายเหตุ โดยลงโทษที่พฤติกรรม ซึ่งยิ่งทำให้เกิดปัญหาอื่นๆ ตามมาและบานปลายออกไปอีก เวลาผู้ใหญ่มองเด็กดื้อ มักจะเห็นพฤติกรรมไม่ดีที่แสดงออกมา ไม่มีความรู้ว่าที่เด็กแสดงออกมานั้นเกิดจากสมองที่ทำงานเกี่ยวกับอารมณ์ ไม่เข้าใจเรื่องการทำงานของสมอง...

บทที่ 9 ตอนที่ 6 : การใช้อำนาจในห้องเรียนกระทบ Self และการเรียนรู้ของเด็ก

การใช้อำนาจในห้องเรียนกระทบ Self และการเรียนรู้ของเด็ก เมื่อเด็กรู้สึกปลอดภัย อารมณ์สงบ เด็กจะเรียนรู้ได้ดี พัฒนาการดี แต่การจะทำให้ห้องเรียนปลอดภัย ส่วนใหญ่ทำกันเพียงทางด้านกายภาพเท่านั้น เด็กยังไม่รู้สึก “อบอุ่นปลอดภัย” เพราะครูยังใช้อำนาจ ใช้อารมณ์ มากกว่าให้โอกาส เด็กรู้สึกไม่ปลอดภัยเพราะว่าไม่รู้ว่าวันนี้ถ้าเจอครูคนนี้แล้วจะโดนอะไรอีก เมื่อรู้สึกเช่นนี้อารมณ์จะไม่นิ่ง แทนที่สมอง EF ที่จะพัฒนาเป็นทักษะต่างๆ จะทำงาน  กลับเป็นสมองส่วนสัญชาตญาณทำงานเพื่อปกป้องตัวเอง สมอง EF จึงไม่พัฒนา ในห้องเรียน นอกจากการตี...

บทที่ 9 ตอนที่ 5 : สอนเด็กรู้จักอารมณ์ตัวเอง สร้าง Self และทักษะสังคม

สอนเด็กรู้จักอารมณ์ตัวเอง สร้าง Self และทักษะสังคม การที่ผู้ใหญ่สะท้อนอารมณ์ของเด็ก บอกให้เด็กรู้ว่าตัวเด็กกำลังรู้สึกอย่างไร จะทำให้เด็กรู้สึกมี Self มีตัวตน เพราะความรู้สึกนึกคิดและสิ่งที่เขาแสดงออกมานั้น ผู้ใหญ่เห็น ได้ยิน ให้ความสนใจ และการที่ผู้ใหญ่บอกว่าอารมณ์นั้นเรียกว่าอะไร เป็นการสอนให้เด็กรู้จักอารมณ์ อย่างเช่นที่สถาบัน 101 Educare Center ในวันเปิดเทอมแรกๆ เมื่อเด็กมาเรียนแล้วร้องไห้ ครูจะสะท้อนอารมณ์เด็ก โดยพูดว่า “หนูร้องไห้ เพราะคิดถึงคุณพ่อคุณแม่ อยากไปหาคุณพ่อคุณแม่ใช่ไหม”...