สอบถามการใช้งานระบบ?

(02)913 - 7555 กด 4104

ฝ่ายบริการสมาชิกเว็บไซต์

วัยรุ่นระยะกลางกับทักษะสมอง EF

วัยรุ่นระยะกลางกับทักษะสมอง EF

จากที่ครั้งก่อนได้กล่าวถึงการเปลี่ยนแปลงของร่างกายและจิตใจในช่วงวัยรุ่นระยะต้นไปแล้ว บทความในครั้งนี้ก็จะขอมาพูดเกี่ยวกับวัยรุ่นระยะกลางบ้างนะครับ โดยช่วงวัยรุ่นระยะกลาง จะหมายถึง วัยรุ่นอายุระหว่าง 14-17 ปี ซึ่งเป็นช่วงที่ร่างกายมีการเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน ช่วงวัยนี้ลูกมักจะมีความสูงใกล้เคียงหรือมากกว่าคุณพ่อคุณแม่ มีการพัฒนาลักษณะทางเพศที่ค่อนข้างเด่นชัด รวมถึงมีกระบวนการคิด อารมณ์ และการแสดงออกที่แตกต่างไปจากวัยเด็กอย่างมาก แต่ก็ยังไม่ใช่ผู้ใหญ่ซะทีเดียว โดยตัวของวัยรุ่นจะต้องการความเป็นอิสระจากการดูแลของพ่อแม่ แต่ก็มักจะยังต้องพึ่งพิงพ่อแม่ในหลายด้าน ในขณะเดียวกันก็สนใจปฏิกิริยาของคนรอบข้าง รวมถึงต้องการการยอมรับถึงตัวตนของตนเองจากบุคคลอื่นในสังคม โดยเฉพาะกลุ่มเพื่อน ทำให้มีโอกาสเกิดความขัดแย้งกับคุณพ่อคุณแม่ได้ง่าย รวมไปถึงการเกิดความสับสนในการค้นหาตัวตนที่แท้จริงของตนเอง

ประเด็นสำคัญในความเป็นวัยรุ่นที่แตกต่างจากวัยผู้ใหญ่อยู่ที่สมองส่วนหน้าหรือพรีฟรอนทัล คอร์เท็กซ์ อันเป็นสมองส่วนที่มีบทบาทในด้านการคิดวิเคราะห์ การวางแผน การแก้ไขปัญหา และทักษะสมอง EF โดยสมองส่วนดังกล่าวจะยังคงมีการพัฒนาในช่วงวัยรุ่น จนเมื่ออายุราว 24 ปี เจ้าสมองส่วนนี้จึงจะพัฒนาแล้วเสร็จ ดังนั้นกระบวนการคิดของวัยรุ่น โดยเฉพาะในช่วงวัยรุ่นระยะกลางก็จะเริ่มเปลี่ยนจากความคิดเชิงรูปธรรม หรือจินตนาการแบบเด็กๆ ไปสู่การคิดเชิงนามธรรมมากขึ้น แต่ก็ยังไม่เต็มประสิทธิภาพเหมือนกับสมองของผู้ใหญ่ ดังนั้น วัยรุ่นจึงมีความสนใจในการถกเถียงเกี่ยวกับปรัชญา ความดีงาม ความหมายของชีวิต บทบาทและอนาคตของตัวเองในสังคม รวมไปถึงความถูกต้องและความยุติธรรม อันเป็นเหมือนการฝึกฝนเพื่อพัฒนาสมองส่วนดังกล่าวเพื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ ซึ่งก็จะส่งผลให้มุมมองของวัยรุ่นที่มีต่อพ่อแม่หรือครูอาจารย์ จะเปลี่ยนจากบุคคลที่เป็นผู้กำหนดกฎเกณฑ์ให้ทำตาม และเป็นผู้ที่ทำอะไรถูกต้องอยู่เสมอ มาเป็นบุคคลทั่วไปที่สามารถทำอะไรผิดได้ ทำให้ลูกวัยรุ่นมักจะเถียงหรือแสดงท่าทีไม่เชื่อฟังคำสอนของผู้ใหญ่ หากตัวเขาคิดว่าสิ่งนั้นไม่ถูกต้องในมุมมองของเขา ซึ่งก็ต้องบอกก่อนว่ามุมมองที่เปลี่ยนแปลงไปดังกล่าวของลูกวัยรุ่นถือเป็นเรื่องปกติของพัฒนาการมนุษย์ที่จะเปลี่ยนเด็กคนหนึ่งให้กลายเป็นผู้ใหญ่ที่สมบูรณ์ต่อไปนะครับ

เมื่อได้ทราบถึงการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติของวัยรุ่นระยะกลางแล้ว หน้าที่หลักในการดูแลหรือช่วยเหลือลูกๆ ในช่วงวัยนี้ให้ผ่านพ้นช่วงเวลาสำคัญไปได้ด้วยดี ก็คงต้องตกเป็นของคุณพ่อคุณแม่อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยทักษะสมอง EF ก็จะเข้ามามีส่วนสำคัญในการดูแลลูกๆ ในวัยนี้เป็นอย่างมาก โดยอันดับแรก คุณพ่อคุณแม่จำเป็นต้องมี EF ที่ดีก่อน โดยเฉพาะการยับยั้งชั่งใจ เพราะบ่อยครั้งที่การพูดคุยกับลูกในช่วงวัยนี้จะทำให้คุณพ่อคุณแม่หลุดโมโหได้บ่อยๆ ดังนั้นในฐานะที่เป็นผู้ใหญ่ผู้ซึ่งอาบน้ำร้อนมาก่อน การคุยกับลูกวัยรุ่นจึงควรเตรียมพลังใจส่วนหนึ่งไว้สำหรับการยับยั้ง ไม่ว่าจะเป็นการยับยั้งความคิดของตนเองที่จะไปตัดสินก่อนจะฟังเรื่องทั้งหมด การยับยั้งตนเองที่จะไม่ไปพูดแทรกหรือดุว่า การยับยั้งตนเองที่จะไม่ออกคำสั่ง และในบางครั้งก็อาจจะต้องอาศัยทักษะที่พัฒนาต่อมาจากการยับยั้งชั่งใจ คือการควบคุมอารมณ์ เข้ามาช่วยด้วย ซึ่งคงต้องบอกว่า บางทีคุณพ่อคุณแม่ก็ต้องอดทนพอสมควร แต่การยอมรับฟังความคิดเห็นของวัยรุ่นโดยไม่รีบไปตัดสินถูกผิด ถือเป็นสิ่งสำคัญในการทำให้ลูกยอมเปิดใจต่อคุณพ่อคุณแม่มากขึ้นนะครับ และในขณะเดียวกัน ลูกวัยรุ่นก็จะต้องเรียนรู้ในการอยู่ภายใต้กฎเกณฑ์เดียวกันคือความยับยั้งชั่งใจ ไม่พูดแทรก ไม่พูดเสียงดังหรือคำหยาบ ในระหว่างการพูดคุยกับพ่อแม่ด้วย อันเป็นการสอนโดยการแสดงให้เห็น ไม่ใช่สอนโดยการสั่ง เพื่อให้ลูกวัยรุ่นได้เรียนรู้การฝึกรับฟังความคิดเห็น การควบคุมอารมณ์ และมารยาททางสังคมไปด้วยพร้อมกัน

นอกจากนี้ ทักษะสมอง EF ในส่วนของความยืดหยุ่นของกระบวนการคิดและการแก้ปัญหา ก็มีความจำเป็นไม่แพ้กัน เพราะลูกวัยนี้มักจะมีปัญหาหลายๆ อย่างมาให้ต้องขบคิดแก้ไขอยู่เสมอ เนื่องจากตัววัยรุ่นระยะกลางเองก็มักจะต้องปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย จิตใจ และสภาพแวดล้อม ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มเพื่อน ครูอาจารย์ การสอบเข้ามหาวิทยาลัย หรือแนวทางการดำเนินชีวิตในอนาคต ซึ่งพ่อแม่ก็สามารถช่วยลูกในการปรับตัวและแก้ไขสถานการณ์ที่ยุ่งยากเหล่านี้ให้ผ่านพ้นไปได้ จากประสบการณ์ชีวิตและมุมมองที่หลากหลายกว่า และการที่คุณพ่อคุณแม่มีความยืดหยุ่นของกระบวนการคิด จะทำให้คุณพ่อคุณแม่สามารถดูแลประคับประคองลูกวัยรุ่นได้ง่ายขึ้น เพราะลูกวัยนี้ไม่ชอบแน่ๆ กับการถูกสั่งให้ทำโน่นทำนี่ ไม่ชอบให้พ่อแม่มาบ่นหรือมาจู้จี้ ซึ่งก็ถือเป็นธรรมชาติของวัย ดังนั้นหากคุณพ่อคุณแม่มีทักษะสมอง EF ในส่วนของการยืดหยุ่นของกระบวนการคิดและการแก้ไขปัญหา ท่านจะสามารถบอกกล่าวให้คำแนะนำกับลูกแบบที่ลูกไม่รู้สึกว่ากำลังถูกสอน หรือไม่รู้สึกว่าตนเองกำลังถูกสั่งให้ทำ ซึ่งท่านสามารถใช้เทคนิคการสอนทางอ้อม การยกตัวอย่างกรณีศึกษา (โดยไม่มีการเปรียบเทียบ) การทิ้งประเด็นให้ตัวเขาได้คิดไตร่ตรอง การเปิดโอกาสให้ลูกได้เสนอความเห็น หรือแม้แต่การทดลองทำโดยมีพ่อแม่คอยอยู่เคียงข้าง เทคนิคเหล่านี้จะทำให้ลูกวัยรุ่นพร้อมเปิดรับต่อคำแนะนำของพ่อแม่มากกว่าการสอนหรือการสั่งโดยตรง และการเรียนรู้ไปด้วยกันของคนในครอบครัวก็เป็นการช่วยพัฒนา EF ทั้งในส่วนของคุณพ่อคุณแม่และในส่วนของลูกไปพร้อมๆ กันด้วยครับ

ประเด็นสุดท้ายก็คือ ไม่ว่าเวลาจะผ่านไปเท่าไรก็ตาม ลูกก็ยังคงต้องการคำชื่นชมจากพ่อแม่อยู่เสมอ คุณพ่อคุณแม่อย่าลืมชื่นชมตัวเขาในวันที่ตัวเขาทำดีหรือประสบความสำเร็จ และโปรดอย่าให้การเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติเหล่านี้มาทำให้คนในครอบครัวต้องห่างเหินกัน การหาเวลารับประทานอาหารด้วยกัน (โดยไม่มีการใช้อุปกรณ์ไอที) การถามไถ่สารทุกข์สุขดิบของลูก การสังเกตท่าทีความกังวลหรือไม่มั่นใจของลูกและคอยให้กำลังใจ สิ่งเหล่านี้จะช่วยรักษาสายใยความผูกพันของครอบครัวเอาไว้ได้ เพราะสุดท้ายแล้ว ถ้าบ้านเป็นที่ที่อยู่แล้วสบายใจ ไม่ว่าลูกจะอายุเท่าไร หรือไม่ว่าตัวเขาจะไปอยู่ที่ไหน เขาก็จะอยากกลับมาบ้าน มาหาพ่อแม่ และมาหาครอบครัวที่เขารักเสมอ แม้การดูแลลูกวัยรุ่นจะเป็นเรื่องยาก แต่ก็ถือเป็นก้าวสำคัญในการทำให้ตัวเขาพัฒนาสู่การเป็นผู้ใหญ่ที่สมบูรณ์ เพื่อเป็นพลเมืองที่ดีและมีคุณค่าของประเทศชาติต่อไป

รองศาสตราจารย์ ดร.นพ.วรสิทธิ์ ศิริพรพาณิชย์
กุมารแพทย์ ผู้เชี่ยวชาญการพัฒนาศักยภาพสมองเด็ก สถาบันชีววิทยาศาสตร์โมเลกุล มหาวิทยาลัยมหิดล

Related Articles

เทคนิคการฝึกความจำใช้งาน

เทคนิคการฝึกความจำใช้งาน ในบทความครั้งก่อน หมอได้พูดถึงเทคนิคที่ช่วยในการส่งเสริมทักษะสมอง EF ให้กับเด็กๆ ของเราในสถานการณ์การระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ซึ่งก็ได้เน้นเกี่ยวกับการนำสถานการณ์ที่เด็กๆ ต้องได้พบเจอในหนึ่งวัน สิ่งของหรือเหตุการณ์ต่างๆ ที่อยู่รอบตัวเด็กมาใช้ในการฝึกกระตุ้นทักษะสมอง EF ในภาพรวม อย่างไรก็ดี ตัวทักษะสมอง EF เองยังมีองค์ประกอบพื้นฐาน อันจัดเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาทักษะสมอง EF ไปสู่กระบวนการขั้นสูงที่เกี่ยวข้องกับการวางแผน การควบคุมตนเอง และการลงมือปฏิบัติ โดยองค์ประกอบพื้นฐานของทักษะสมอง EF เหล่านี้จะประกอบไปด้วย (1)...

ความรู้ฐานราก 3 มิติในการพัฒนาเด็กและเยาวชน

ในทางหลักการ การพัฒนาเด็กและเยาวชนในประเทศไทยไม่ว่าโดยหน่วยงานด้านอนามัยแม่และเด็ก หรืองานด้านการศึกษา ต่างได้ให้ความสำคัญและมุ่งดำเนินการตามแนวทาง “พัฒนาการ 4 ด้าน” ได้แก่ พัฒนาการด้านร่างกาย ด้านอารมณ์จิตใจ ด้านสังคม และด้านสติปัญญา ต่อเนื่องมากว่าครึ่งศตวรรษ แต่ในทางปฏิบัติ กล่าวได้ว่า เมื่อเติบโตเข้าสู่ระบบการศึกษาระดับอนุบาล ประถมและมัธยมนั้น พัฒนาการด้านอื่นๆ ของเด็กๆ ก็ถูกละเลยไปเกือบสิ้น...

กิจกรรมง่ายๆ เพื่อส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ของเด็กๆ ในยุคโควิด-19

กิจกรรมง่ายๆ เพื่อส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ของเด็กๆ ในยุคโควิด-19 ตามที่ได้กล่าวไว้ในบทความของเดือนก่อนว่า รอบนี้เราจะมาคุยกันเกี่ยวกับเรื่องของกิจกรรมที่คุณพ่อคุณแม่สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อช่วยส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ให้กับลูกๆ ของพวกเรา อันจะไปช่วยแก้ปัญหาการเสียโอกาสในการเรียนรู้ของเด็กๆ และปัญหาความเหนื่อยล้าในการดูแลลูกๆ ของคุณพ่อคุณแม่ในยุคนี้ได้ กิจกรรมและหลักในการดูแลเด็กดังกล่าวมีอะไรบ้าง เราไปดูกันเลยครับ “โลกนี้คือละคร” โดยหลักการแล้วเป็นการกระตุ้นเตือนให้คุณพ่อคุณแม่พึงระลึกว่า ทุกๆ การกระทำของท่าน จะมีสายตา (อย่างน้อย) คู่หนึ่งคอยดูอยู่ตลอด เปรียบเสมือนละครชีวิตที่มีคนเฝ้าติดตาม ดังนั้น ทุกๆ พฤติกรรมของคุณพ่อคุณแม่จะถูกลูกๆ...

ทิ้งคำตอบไว้

Please enter your comment!
Please enter your name here

Stay Connected

73,285แฟนคลับชอบ
- EF Development Tools -

Latest Articles

เทคนิคการฝึกความจำใช้งาน

เทคนิคการฝึกความจำใช้งาน ในบทความครั้งก่อน หมอได้พูดถึงเทคนิคที่ช่วยในการส่งเสริมทักษะสมอง EF ให้กับเด็กๆ ของเราในสถานการณ์การระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ซึ่งก็ได้เน้นเกี่ยวกับการนำสถานการณ์ที่เด็กๆ ต้องได้พบเจอในหนึ่งวัน สิ่งของหรือเหตุการณ์ต่างๆ ที่อยู่รอบตัวเด็กมาใช้ในการฝึกกระตุ้นทักษะสมอง EF ในภาพรวม อย่างไรก็ดี ตัวทักษะสมอง EF เองยังมีองค์ประกอบพื้นฐาน อันจัดเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาทักษะสมอง EF ไปสู่กระบวนการขั้นสูงที่เกี่ยวข้องกับการวางแผน การควบคุมตนเอง และการลงมือปฏิบัติ โดยองค์ประกอบพื้นฐานของทักษะสมอง EF เหล่านี้จะประกอบไปด้วย (1)...

ความรู้ฐานราก 3 มิติในการพัฒนาเด็กและเยาวชน

ในทางหลักการ การพัฒนาเด็กและเยาวชนในประเทศไทยไม่ว่าโดยหน่วยงานด้านอนามัยแม่และเด็ก หรืองานด้านการศึกษา ต่างได้ให้ความสำคัญและมุ่งดำเนินการตามแนวทาง “พัฒนาการ 4 ด้าน” ได้แก่ พัฒนาการด้านร่างกาย ด้านอารมณ์จิตใจ ด้านสังคม และด้านสติปัญญา ต่อเนื่องมากว่าครึ่งศตวรรษ แต่ในทางปฏิบัติ กล่าวได้ว่า เมื่อเติบโตเข้าสู่ระบบการศึกษาระดับอนุบาล ประถมและมัธยมนั้น พัฒนาการด้านอื่นๆ ของเด็กๆ ก็ถูกละเลยไปเกือบสิ้น...

กิจกรรมง่ายๆ เพื่อส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ของเด็กๆ ในยุคโควิด-19

กิจกรรมง่ายๆ เพื่อส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ของเด็กๆ ในยุคโควิด-19 ตามที่ได้กล่าวไว้ในบทความของเดือนก่อนว่า รอบนี้เราจะมาคุยกันเกี่ยวกับเรื่องของกิจกรรมที่คุณพ่อคุณแม่สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อช่วยส่งเสริมทักษะสมอง EF และการเรียนรู้ให้กับลูกๆ ของพวกเรา อันจะไปช่วยแก้ปัญหาการเสียโอกาสในการเรียนรู้ของเด็กๆ และปัญหาความเหนื่อยล้าในการดูแลลูกๆ ของคุณพ่อคุณแม่ในยุคนี้ได้ กิจกรรมและหลักในการดูแลเด็กดังกล่าวมีอะไรบ้าง เราไปดูกันเลยครับ “โลกนี้คือละคร” โดยหลักการแล้วเป็นการกระตุ้นเตือนให้คุณพ่อคุณแม่พึงระลึกว่า ทุกๆ การกระทำของท่าน จะมีสายตา (อย่างน้อย) คู่หนึ่งคอยดูอยู่ตลอด เปรียบเสมือนละครชีวิตที่มีคนเฝ้าติดตาม ดังนั้น ทุกๆ พฤติกรรมของคุณพ่อคุณแม่จะถูกลูกๆ...

วิกฤตไวรัสโควิด-19 กับโอกาสที่ขาดหายไปของเด็ก

ตอนนี้สถานการณ์การระบาดของไวรัสโควิด-19 ในประเทศไทยของเรานั้นจัดว่าค่อนข้างรุนแรงมากทีเดียวนะครับ เพราะทั้งยอดผู้ติดเชื้อรายใหม่ และยอดผู้เสียชีวิตนั้นยังคงดูเหมือนจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ อันนำไปสู่การออกมาตรการต่างๆ ของภาครัฐที่ดูจะเข้มข้นขึ้นเรื่อยๆ เช่นกัน โดยเฉพาะการปิดสถานศึกษาในเขตพื้นที่ที่มีความเสี่ยงต่อการระบาดสูง ทำให้เด็กๆ ของเราในยุคนี้ต้องเรียนจากที่บ้านเป็นหลัก ไม่ว่าจะเป็นการเรียนออนไลน์หรือการไปเอาอุปกรณ์การเรียนจากโรงเรียนที่คุณครูเตรียมให้มาเรียนรู้ที่บ้าน ซึ่งกระบวนการดังกล่าวถือเป็นความพยายามในการจัดการเรียนการสอนในสถานการณ์ที่ยากลำบากอย่างเช่นตอนนี้ ซึ่งก็แน่นอนว่า ไม่สามารถทดแทนการเรียนตามวิถีปกติเดิมในโรงเรียนได้ ไม่นับความรู้ทางวิชาการที่เด็กๆ จะไม่สามารถเรียนรู้ได้อย่างเต็มที่เหมือนกับตอนเรียนที่โรงเรียนเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงการขาดโอกาสในการเรียนรู้ชีวิตและกระบวนการต่างๆ ที่สำคัญอันจะได้กล่าวถึงต่อไป การเรียนที่บ้านโดยผ่านระบบออนไลน์จะทำให้เด็กขาดโอกาสในการมีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลอื่น ไม่ว่าจะเป็นเพื่อน คุณครู และบุคลากรอื่นๆ ในโรงเรียน เพราะการดำเนินชีวิตตามแนวชีวิตวิถีใหม่หรือความปกติใหม่ (new...

การนอนหลับกับการพัฒนาสมองและ EF

การนอนหลับกับการพัฒนาสมองและ EF โดยปกติแล้ว เดือนมิถุนายนมักจะเป็นเดือนแห่งการเปิดภาคการศึกษาของเหล่านักเรียนและนักศึกษา เป็นเดือนแห่งความแปลกใหม่กับสภาพแวดล้อมที่แตกต่างไปจากการอยู่บ้าน ความสนุกในการได้พบปะกับเพื่อนๆ รวมถึงความกังวล (บ้าง) ในการได้เจอกับคุณครูประจำชั้นคนใหม่ แต่ในปีนี้ ซึ่งกำหนดการเปิดภาคเรียนอย่างเป็นทางการยังไม่แน่ชัดว่าจะเกิดขึ้นเมื่อไรในหลายพื้นที่ของประเทศ ทำให้บรรยากาศการเปิดภาคการศึกษาในปีนี้ดูจะแปลกไปพอสมควรนะครับ หวังว่าทุกอย่างจะค่อยๆ กลับมาเป็นปกติในเร็ววัน เพื่อให้การเรียนรู้ของเด็กๆ สามารถเกิดขึ้นได้อย่างเหมาะสมต่อไปครับ เมื่อพูดถึงช่วงเวลาของการเปิดภาคการศึกษา สิ่งหนึ่งที่มักจะพบได้บ่อยๆ ในช่วงเปิดภาคเรียนก็คือ รถติดหนักมาก ทำให้เด็กๆ มักจะต้องตื่นแต่เช้าเพื่อมาโรงเรียน ทำให้ระยะเวลาการนอนหลับไม่เพียงพอ หรือแม้แต่ในตอนนี้ที่ยังไม่ได้ไปเรียนที่โรงเรียน แต่เป็นการเรียนออนไลน์ ก็พบว่าเด็กๆ...